Nosowość u maluchów z katarem to nic niezwykłego. Dziwne zabarwienie głosu u Twojego zdrowego dziecka, może jednak sygnalizować pewne nieprawidłowości. Nosowaniu często towarzyszą problemy z oddychaniem, spowodowane zmianą toru oddychania, dlatego też warto przyjrzeć się temu nieco bliżej.
Trochę nudnej teorii…
Zanim powiemy sobie czym tak naprawdę jest nosowanie należy wspomnieć, że głoski w języku polskim możemy podzielić na ustne i nosowe. Podczas artykulacji głosek ustnych powietrze z jamy gardła trafia bezpośrednio do jamy ustnej. Dzieje się tak ponieważ podniebienie miękkie unosi się i domyka przestrzeń nosogardła. Podczas realizacji głosek nosowych : m, n, ą, ę podniebienie miękkie rozluźnia się i opada, dzięki czemu słyszymy charakterystyczny nosowy rezonans.
Czym dokładanie jest nosowanie?
Nosowanie (inaczej rynolalia) jest dość łatwo rozpoznawalna. Wystarczy skojarzyć sobie mowę osoby z katarem. Charakteryzuje się dość nieprzyjemnym dla ucha brzmieniem. To charakterystyczne zabarwienie głosu spowodowane jest zaburzeniem rezonansu w mowie. Spowodowane jest to najczęściej zmianą w przestrzeniach rezonacyjnych (najczęściej zostają one zostają powiększone o jamy nosowe).
Rodzaje nosowania
Najczęściej występującym nosowaniem jest nosowanie otwarte. Przy tym rodzaju nosowania następuje zmiana toru przepływu powietrza podczas mówienia. Powoduje to nie tylko nieprawidłową artykulację głosek, ale również może skutkować zastępowaniem ich przez inne głoski (łatwiejsze do wymówienia) lub całkowitym ich opuszczeniem. Opuszczane są najczęściej głoski zwarto-wybuchowe, czyli takie przy artykulacji których dochodzi do zwarcia narządów mowy i „wybuchu”. W języku polskim są to głoski: p, b, t, d, k, g. Głoski szczelinowe (przy ich artykulacji tworzy się szczelina miedzy narządami mowy )takie jak: f, w, s, z, ś, ź, sz, ż, ch są natomiast często zniekształcone przez dodatkowy szmer spowodowany przepływem powietrza przez nos. Zmianie ulega również brzmienie niektórych głosek ustnych, wskutek zmiany warunków anatomicznych jamy nosowej.
Przy nosowaniu zamkniętym, podczas którego dochodzi do odnosowiania głosek nosowych zmienia się najczęściej brzmienie tylko tych głosek. W skutek braku przepływy powietrz przez nos głoska m zostaje zbliżona do b, a głoska n do d. Zmienione są jest również brzmienie samogłosek ą i ę, które zaczynają brzmieć jak a i e.
Trzecim rodzajem nosowania (najrzadziej spotykanym) jest nosowanie mieszane. Charakteryzuje się brakiem lub osłabieniem rezonansu nosowego z jednoczesną nosalizacją głosek ustnych. Spowodowane jest najczęściej współwystępowaniem przyczyn wywołujących nosowanie otwarte i zamknięte, np. osłabiona sprawność velum z powodu dysfunkcji oddychania i przerost adenoidu (lub/i częste katary)
Przyczyny nosowania
Nosowanie otwarte może być spowodowane zmianą w budowie podniebienia miękkiego (zbyt krótkim podniebieniem miękkim), jego porażeniem lub niedowładami. W takich przypadkach podniebienie miękkie (velum) nie jest w stanie zamknąć nosogardła (co może być też spowodowane również przez blizny bądź ubytki), przez co przestrzeń rezonacyjna zostaje powiększona o jamy nosowe. Inny przykładem może być rozszczep całkowity lub podśluzówkowy podniebienia.
Przyczyny nosowania otwartego mogą jednak nie wynikać z warunków anatomicznych. Nosowania może być spowodowane również złymi przyzwyczajeniami, powstałymi na skutek długotrwałego upośledzenia velum, niedbałością artykulacyjną czy brakiem kontroli słuchowej. We wszystkich tych przypadkach skuteczna powinna okazać się odpowiednia terapia logopedyczna, mająca na celu poprawienie sprawności podniebienia miękkiego.
Nosowanie otwarte może również wystąpić przejściowo u dzieci po adentomii (zabiegu usunięcia trzeciego migdału) wskutek powiększenia przestrzeni nosogardła.
Do najczęstszych przyczyn nosowania zamkniętego należą stany chorobowe w jamach nosowych i nosogardzieli, niedrożność nosa-skrzywiona przegroda, katary, polipy, obrzęki kataralne, przerost śluzówki nosa lub przerost trzeciego migdałka. Powodem może być również nieprawidłowe funkcjonowanie podniebienia miękkiego wskutek złych przyzwyczajeń.
Jak sprawdzić, czy dziecko nosuje?
Najłatwiejszym sposobem na sprawdzenie drogi przepływy powietrza podczas fonacji jest podstawienie lusterka pod nos dziecka i poproszenie go o długie wybrzmiewanie samogłoski „aaaaa…”. Jeżeli lusterko pokryje się skroploną parą wodną, oznacza to nieprawidłowy przepływ powietrza przez nos w czasie fonacji. Warto wówczas udać się do laryngologa, w celu wykrycia przyczyny.
Leczenie oraz terapia logopedyczna
Leczenie nosowania oraz postępowanie rehabilitacyjne będzie zależne od przyczyn samego nosowania. Terapia logopedyczną włącza się najczęściej po pewnym czasie od wyeliminowania owej przyczyny. Polega ona przede wszystkim na zwiększeniu sprawności podniebienia miękkiego (zobacz ćwiczenia) oraz mięśni gardła.
